en شوکهای نفتی،پویایی های نامتقارن معکوس سرعت گردش پول و عدم برقراری رابطه مقداری مبتنی بر سرعت ثابت در ایران اقتصاد پولی Monetary Economics پژوهشی اصیل - كاربردی Original Research - Empirical این مقاله به بررسی عدم برقراری تابع تقاضای پول مبتنی بر نظریه مقداری پول در اقتصاد نفت‌محور ایران در مواجهه با نوسانهای بزرگ در ارزش حقیقی صادرات نفتی میپردازد. همزمانی افزایش معکوس سرعت گردش پول و ارزش حقیقی صادرات نفتی در دهههای ۱۳۵۰ و ۱۳۸۰ نشان میدهد که مشخصات متعارف تقاضای پول، جزء نفت‌محور این رابطه را بهدرستی ثبت نمیکنند. این موضوع از منظر سیاستگذاری پولی اهمیت دارد، زیرا بانک مرکزی باید تشخیص دهد افزایش ماندههای حقیقی مورد تقاضای نقدینگی ناشی از گسترش سمت عرضه و پایه معاملاتی مرتبط با نفت است یا حاصل مداخلات سیاست پولی و گسترش ترازنامه‌ بانکها. در این مقاله این فرضیه مطرح میشود که تولید ناخالص داخلی حقیقی، شاخص مناسبی برای عرضه کالا و خدمات در چارچوب نظریه مقداری نیست؛ زیرا نوسان در رانت منابع طبیعی نفت بهطور کامل در رشد تولید حقیقی منعکس نمیشود، در حالی که این رانت در عمل جذب تقاضا و عرضه مؤثر را تأمین میکند. بر این اساس، اثر قیمت حقیقی نفت و حجم تولید نفت بر معکوس سرعت گردش پول با بهرهگیری از الگوهای ARDL و NARDL بررسی میشود. نتایج نشان میدهد معکوس سرعت گردش پول در بلندمدت رابطهای سطحی و معنادار با قیمت حقیقی نفت و تولید نفت دارد؛ کششهای بلندمدت مثبت و از نظر اقتصادی قابل توجه بوده و جمله تصحیح خطا منفی و معنادار است. ناهمسانی عمدتاً در افق کوتاهمدت و برای قیمت نفت مشاهده میشود؛ بهگونهای که شوکهای مثبت قیمتی، معکوس سرعت گردش پول را بیش از آنچه شوکهای منفی آن را کاهش میدهند، افزایش میدهند. در مورد تولید نفت، افزایش حجم تولید اثر مثبت و معناداری بر معکوس سرعت گردش پول دارد، در حالی که کاهشها بهدلیل هموارسازی مالی، پولیکردن کسریها، تعدیلات جبرانی کلان و ملاحظات سنجش در شرایط تحریم، اثر ضعیفتری برجای میگذارند.  This paper investigates the breakdown of a money-demand relationship derived from the Quantity Theory of Money for Iran during episodes of large fluctuations in the real value of oil exports. The joint rise in the inverse velocity of money and the real value of oil exports in the 1970s and 2000s suggests that conventional specifications fail to capture the oil-driven component of money demand. This issue is crucial for monetary policy, because the central bank must distinguish whether increases in desired real money balances stem from supply-side expansions in the transaction base or from shifts in money demand in order to calibrate an appropriate policy response. We hypothesise that real GDP is an inadequate proxy for the supply of goods and services in the Quantity Theory of Money framework, because swings in natural-resource rents from oil are largely excluded from real GDP growth even though, in practice, oil rents finance additional absorption and effective supply. To address this, we examine the impact of both the real price and the volume of oil on the inverse velocity of money using linear ARDL and nonlinear NARDL models. Using these models, we find a long-run level relationship between inverse velocity, the real oil price, and oil production, with positive long-run effects and a significant error-correction term. Asymmetry is concentrated in the short run for oil prices: positive shocks raise inverse velocity more than negative shocks reduce it. For oil production, increases lift inverse velocity while declines are muted, consistent with fiscal smoothing, monetization, and offsetting macroeconomic adjustments under sanctions. Policy should therefore be explicitly oil-contingent, separating oil-driven shifts in money demand from policy-induced balance-sheet expansion, and relying more on quantity instruments combined with fiscal and foreign-exchange sterilization during oil booms. تقاضای پول, قیمت نفت, تولید نفت, ARDL, NARDL, سلطه مالی, ایران Money demand, Oil price, Oil production, ARDL, NARDL, Fiscal dominance, Iran 267 290 http://jme.mbri.ac.ir/browse.php?a_code=A-10-722-1&slc_lang=en&sid=1 Fateme Kiani فاطمه کیانی fateme.kiani@ut.ac.ir 10031947532846007213 10031947532846007213 No Faculty of Economics, University of Tehran دانشکده اقتصاد، دانشگاه تهران Teymur Rahmani تیمور رحمانی trahmani@ut.ac.ir 10031947532846007214 10031947532846007214 Yes Faculty of Economics, University of Tehran دانشکده اقتصاد، دانشگاه تهران Ali Taiebnia علی طیب‌نیا taiebnia@ut.ac.ir 10031947532846007215 10031947532846007215 No Faculty of Economics, University of Tehran دانشکده اقتصاد، دانشگاه تهران Mehdi Darabi مهدی دارابی m.daraby@ut.ac.ir 10031947532846007216 10031947532846007216 No Faculty of Economics, University of Tehran دانشکده اقتصاد، دانشگاه تهران